A

 

abacial. Relativo á abadesa, ó abade ou á abadía.

 

abade. Superior dun mosteiro.

 

abadía. Igrexa ou mosteiro rexido por un abade ou por unha abadesa. / Casa do crego que rexenta unha parroquia.

 

abadoloxio. Relación de abades ou abadesas dun mosteiro ou dun convento.

 

absolución. Perdón dos pecados. Absolución xeral. Absolución impartida a varios fieis á vez sen previa confesión individual. É posible só no caso dun perigo de morte inminente ou de grave necesidade.

 

abstinencia. Práctica pola que un individuo ou unha comunidade se priva de algo, normalmente, de relacións sexuais ou de certos alimentos durante certos días. / Disposición disciplinaria da Igrexa que prohíbe certos alimentos algúns días do ano.

 

abxuración. Solemne retractación dunha herexía, un cisma ou un culto pagano que se tiñan antes da volta á fe.

 

Acción Católica. Asociación de católicos que, desde o seu propio ambiente, traballan a prol da extensión da mensaxe de Xesús. As súas notas características son: eclesialidade, isto é, asunción como propio do fin xeral apostólico da Igrexa; secularidade, é dicir, protagonismo dos leigos; unidade, á maneira dun corpo orgánico e a comuñón e cooperación estreita coa pastoral eclesial.

 

acción de gracias. Oración na que se agradece a Deus ou ós santos un beneficio recibido: a vida, un carisma...

 

acción pastoral. Conxunto de actividades que a Igrexa leva a cabo para establece-lo Reino de Deus.

 

acetre. Caldeiro de auga bendita que se usa para as aspersións litúrxicas. A auga recóllese do acetre e dispérsase co hisopo.

 

acólito. Axudante do diácono ou do sacerdote.

 

acollida. Maneira de recibir a alguén e de comportarse con el cando se presenta. / Lugar ou servicio que ten como función a de recibir a persoas que buscan axuda (para un servicio determinado, unha información, combate-la soidade...). Pode  ser  un  punto  de  encontro

entre unha institución e a persoa que pide axuda ou un centro que acolle a persoas ás que hospeda ou dá comida, consello...

 

actitude. Disposición do ánimo. Actitudes litúrxicas. As actitudes maniféstanse externamente e, no caso das litúrxicas, poden ser máis dinámicas (procesión) ou menos (permanecer de pé como expresión de alegría e forza; estar sentado, expresando receptividade; xenuflexión, inclinación, postración. Esta última actitude, propia dos ordenandos, é unha pregaria intensa. Actitude moral cristiá. Conxunto de posturas anímicas que levan a reaccionar positiva ou negativamente ante os valores éticos. É unha tendencia á perfección, apoiada na palabra de Deus. Actitude relixiosa. Proxecto de vida comprometido na entrega a Deus e ó próximo.

 

adoración. Reverencia a Deus. A adoración de imaxes é en sentido relativo; por exemplo, a adoración da cruz a quen se dirixe realmente é a Cristo.

 

Adoración nocturna española. Asociación que adora e vela ante Xesucristo sacramentado durante a noite. Iniciouse en 1877.

 

adoratriz.  Monxa dunha orde relixiosa fundada no século XIX por Mª Micaela do Santísimo Sacramento, que ten como fin principal, ademais da adicación do Santísimo Sacramento, a educación e rehabilitación de mulleres novas.

 

adro. Espacio cuberto que hai á entrada dalgúns templos. Adral.

 

adulto. Cando se trata de recibi-lo bautismo, persoa maior de sete anos.

 

Advento. Preparación do Nadal.

 

advocación. Calquera dos títulos que se dan a un templo, capela ou altar por estar adicado á Virxe, a un santo ou a un misterio da relixión.

 

agonizante. Relixioso que ten por misión principal asisti-los moribundos.

 

agostiño. Relixioso que segue a regra de Santo Agostiño. Fins: culto, apostolado, ensinanza e misións. Vestidura: hábito talar de pano negro, anchas mangas, esclavina e capuchón, cinto negro.

 

aleluia. Canto de aclamación usado na liturxia ou na música.

 

alén. Realidade existente trala morte.

 

alimento. Deus deixou no mundo alimento para as criaturas, tamén alimenta o seu pobo coa súa palabra e El mesmo entrégase como alimento ós seus fillos.

 

altar. Mesa sobre a que o cura celebra a misa. Ara.

 

ama de cura. Criada de crego. 

 

ambón. Zona destacada da igrexa desde a que se proclaman as lecturas.

 

amén. Palabra hebrea coa que se soen remata-las oracións ou as afirmacións de fe. Ó dicir tal palabra maniféstase a convicción do que o afirmado é verdade, seguro e digno de confianza; que resiste e serve de apoio.

 

amoestación. Comunicación pública que se fai na igrexa das persoas que van casar para que os fieis indiquen se existe algún impedimento. Monicións, proclamas.

 

amor. É un don de Deus e unha tarefa ante Deus. O divino outórgase gratuitamente ós seres humanos e estes responderán amando a Deus e ó próximo, dando así un sentido ás súas vidas.

 

anagoxía. Éxtase. / Interpretación mística dos libros sagrados.

 

Andrés de Teixido, Santo. Santuario que convoca xente sobre todo os domingos de setembro, o 29 dese mes e o 30 de novembro. Os asistentes participan das misas solemnes, das procesións, da exposición de reliquias e do xantar campestre.

 

animador litúrxico. Responsable laico do equipo litúrxico. Coordena ós lectores, cantores, monitores.

 

antealtar. Espacio contiguo a un altar e que o precede.

 

Antigo Testamento. Libros bíblicos escritos antes de Cristo.

 

antipapista. Individuo que non recoñece a autoridade do Papa.

 

antisectas, movemento. Movemento que se ocupa de frea-lo avance das sectas perigosas. Neste movemento á súa vez hai o perigo de cargar de emotividade o termo "secta" dunha maneira indiscriminada. As actuacións concretas son: consello psiquiátrico en profundidade, desprogramación, secuestro do adepto para liberalo da secta, etc.

 

antiteísmo. Ataque encarnizado da idea de Deus en virtude do principio de que esta idea só é a proxección da persoa ideal segundo o ser humano.

 

anulación de matrimonio. Xuízo polo que a autoridade eclesiástica competente recoñece a nulidade dun matrimonio.

 

Anunciación. Mensaxe do anxo Gabriel á Virxe María para lle anuncia-lo misterio da Encarnación. / O día en que se conmemora ese anuncio.

 

anxo. Criatura espiritual (con intelixencia e vontade), persoal, inmortal. É servidor e mensaxeiro de Deus. Anxo da garda. Protector que acompaña a cada ser humano desde o seu nacemento por vontade de Deus.

 

Apócrifos. Libros de escritores xudeus (desde o século II a. C.) ou dos primeiros cristiáns (ata o s. IV d. C.) que gardan algunha semellanza cos libros bíblicos, pero que non foron incluídos no canon ou lista das Sagradas Escrituras. Intentan completar sobre todo a infancia de Xesús con narracións marabillosas.

 

apoloxética. Teoloxía fundamental

 

apostolado. Resposta a unha chamada de Cristo para que o inter-pelado dea a coñece-lo amor de Deus. Esta maneira de responder é idéntica á vivida polos apóstolos e á misión recibida: facer discípulos. / Obra organizada para a promoción da santidade cristiá: apostolado dos enfermos, apostolado do mar. / Apostolado da oración. Asociación que promove entre os fieis o ofrecemento das súas persoas e da súa vida cotiá a Deus pola Igrexa e pola salvación do mundo. Hai unhas intencións concretas, designadas mensualmente sobre cuestións de actualidade. / Apostolado segrar. Participación dos segrares na misión evanxelizadora da Igrexa.

 

apóstolo. Cada un dos doce discípulos que Xesús elixiu para inicia-la predicación da súa doutrina.

 

Apóstolo. Santiago. Un motivo da devoción ó Apóstolo por antonomasia é a de envolverse na frescura e firmeza da fe que el predicou, nos primeiros tempos do cristianismo.

 

arcebispo. Prelado encargado dunha arquidiócese, isto é, un conxunto de dióceses.

 

Arcebispo. Órgano oficial da Igrexa.

 

arcediagado. Xurisdicción dun arcediago.

 

arcediago. Diácono-xefe dunha igrexa. / Persoa que está ó frente dun cabido.

 

arciprestado. Grupo de parroquias contiguas.

 

arquivos eclesiásticos. Conxunto de documentos reunidos pola Igrexa no exercicio das súas actividades. A. diocesano, con documentos referidos ás dióceses e ás parroquias. A. histórico, con documentos de valor histórico da Diócese. A. parroquial, a. catedralicio, con documentos das igrexas. A. secreto, sección do arquivo diocesano con documentos que deben ser custodiados baixo segredo.

 

arrelixiosidade. Carencia de relixión. Non hai pobos sen relixión.

 

arrepentemento. É un alonxamento do pecado e unha aproximación a Deus, facendo que El centre a vida, que resulta así renovada moralmente.

 

arte. Capacidade humana para crear beleza. A arte é apertura ó misterio é á relixiosidade. Sen a arte, o ser humano permanecería bastante cego a si mesmo, ó seu mundo interior. Arte do demo. Dise do que parece inexplicable. Na arte do demo. Rapidamente. Artes marciais. Conxunto de técnicas de defensa e ataque persoal de orixe oriental. Tamén recollen aspectos espirituais, incompatibles co cristianismo.

 

artigo de fe. Verdade revelada que vén no credo.

 

Ascensión. Teoloxicamente, significa que a condición de Cristo resucitado leva consigo que El posúa estes rasgos: señorío sobre todo o creado, superación de tódalas limitacións de espacio e tempo, dispoñibilidade universal.

 

ascese. Conxunto de esforzos cos que se busca o progreso na vida moral e relixiosa, para cumpri-lo ideal exposto no sermón da montaña.

 

asceta. Practicante do ascetismo.

 

ascética. Disciplina teolóxica que estudia a ascese cristiá.

 

ascetismo. Busca da perfección cristiá despreciando os praceres dos sentidos.

 

asemblea. Conxunto de persoas animadas por un común espírito de irmandade.

 

Asignación tributaria voluntaria. Porcentaxe do Imposto sobre a renda das persoas físicas (IRPF) que serve para que o Estado contribúa ó sostemento económico da Igrexa católica.

 

asociación. Institución ou sociedade de individuos unidos por un mesmo fin. Organizacións de persoas cuns fins humanitarios: Cáritas, Mans Unidas. Equipos de leigos cunha finalidade apostólica: equipos de matrimonios, Acción Católica. Comunidades de relixiosos (congregacións, ordes) ou leigos (ordes terceiras, institutos seculares, comunidades de base) que comparten os seus bens. Outra diferencia entre estas tres formas asociativas é que a relación entre os membros é máis funcional (primeiro tipo) ou máis persoal (último tipo).

 

Asunción.  Diferénciase  da  Ascensión   en  que  nesta  Cristo “ascende” e na Asunción María “é ascendida”.

 

asuncionista. Membro da Congregación dos Agostiños da Asunción. Os seus fins son: apostolado, ensinanza, prensa, obras benéficas, servicio en parroquias, obras misionais...

 

atentado. Nun proceso levado segundo o dereito canónico, é unha innovación sobrevinda por parte do xuíz en prexuízo dos demandantes, e contra a súa vontade ou dunha das partes en prexuízo da outra, xa afecte a innovación ó fondo do proceso ou ós prazos concedidos.

 

ateo. Que di que Deus non existe. Para os ateos, hai algunha rama da ciencia ou da psicoloxía que fai innecesaria a crenza relixiosa. (Algo que para os teístas carece de fundamento lóxico).

 

atributos de Deus. Características do obrar de Deus na historia: santidade, bondade, misericordia, fidelidade, xustiza...

 

auga bendita. Auga que recibiu a beizón apropiada e que recorda o bautismo. A. bautismal, usada no bautismo; a. gregoriana, feita con sal, viño e cinsa para consagrar templos e altares; a. b. común, para a bendición de persoas e cousas en xeral e para o ritual exorcista.

 

austeridade. Actitude espiritual que capacita á persoa para tomar decisións radicais. Ademais da sobriedade, encarna outros valores: amor ós semellantes, xustiza, equidade, esixencia para cun mesmo, eficacia nas actividades.

 

autoridade cristiá. Radica nos pronunciamentos ex cathedra do Papa, situándoos no contexto da responsabilidade colexiada dos bispos e da acollida de toda a Igrexa.

 

auxilios espirituais. Sacramentos administrados cando o que os recibe está en perigo de morte.

 

averno. Inferno.

 

avogado do diaño. Opoñente nos procesos de beatificación e canoni- zación.

 

axente de pastoral. Membro da Igrexa que leva a cabo un labor específico a prol do Reino de Cristo: bispo, presbítero, relixiosas e relixiosos, leigas e leigos ós que se lles asignaron tarefas apostólicas.

 

axeonllarse. Adoptar unha postura de reverencia dobrando un ou dous xeonllos durante o canon da misa e cando se pasa ante o Santísimo exposto.

 

 

 

 

 

B

 

bacharel. Persoa que rematou o primeiro grao académico nas facultades eclesiásticas de filosofía, teoloxía e dereito canónico.

 

báculo. Caxato que simboliza o ministerio de bispo.

 

badaleo. Acción de repenicar unha ou máis campás á vez.

 

balandrán. Capa sen mangas, longa e cumprida, de uso eclesiástico.

 

banquete. Comida con moitos convidados feita con motivo dunha celebración festiva. En xeral, é símbolo de participación nun mesmo proxecto. En particular, simboliza a comuñón dos santos, isto é, a beatitude celestial pola participación da mesma gracia e da mesma vida.

 

baptisterio. Parte da igrexa onde se celebra o bautismo.

 

barnabita. Crego regular de San Paulo Apóstolo. Fins: ensinanza, misións, ministerio pastoral.

 

base. Grupo humano formado por oprimidos e persoas que, por opción, fan súa a causa desas persoas. É dicir, unha persoa pode estar na cúpula eclesiástica pero ser da base.

 

basílica. Templo de significación destacada.

 

basilio. Monxe dunha comunidade monástica que segue a regra de San Basilio.

 

bauticeiro. Bautizo, bateo.

 

bautismo. Sacramento que nos incorpora á Igrexa.

 

beguino, -a. Persoa que ten unha devoción relixiosa estricta e minuciosa. Begardo.

 

beicer. Invoca-la protección de Deus con palabras e cerimonias rituais. / Conceder Deus a súa gracia (Deus beiceu o pobo de Israel). Bendicir.

 

beizón. Acción ou palabras coas que se bendí. / Rito ou fórmula litúrxica para demanda-la protección divina ou para consagrar persoas ou cousas. Estas últimas, ou ben son obxectos cos que se vai servir a Deus, ou son obxectos profanos pero a Igrexa os bendí tendo sempre presentes ós seres humanos que os usarán. / Beneficio divino.

 

belén. Nacemento en miniatura que representa o de Xesús. / Lío.

 

benaventurado. Ditoso.

 

benaventuranza. Felicidade. O ben total no que o ser humano atopa a súa perfección, co gozo que isto comporta. / Sentencia exclamativa que comeza coa palabra “benaventurado”. / Benaventuranzas. Serie de nove sentencias con que comeza o sermón da montaña e que sintetizan a mensaxe de todo o Evanxeo. Veñen a ser, pois, como o programa de vida cristiá, un resumo da felicidade humana. En concreto, describen a condición futura do ser humano no Reino de Deus. O sono dos xustos.

 

bendición. Acción ou palabras coas que se bendí. / Rito ou fórmula litúrxica para demanda-la protección divina ou para consagrar persoas ou cousas. Estas últimas, ou ben son obxectos cos que se vai servir a Deus, ou son obxectos profanos pero a Igrexa os bendí tendo sempre presentes ós seres humanos que os usarán. / Beneficio divino. Bendición constitutiva. Bendición do que se destina ó culto: abade, igrexa, obxectos. Bendición invocativa. Bendición de alimentos, locais profanos.

 

bendicir. Invoca-la protección de Deus. / Conceder Deus a súa protección.

 

benedictino. Monxe bieito.

 

bens comúns. Bens que poden ser participados por toda a humanidade. En concreto, son a paz, a cultura e os bens materiais xustamente distribuídos. Bens espirituais. Méritos, boas obras e oracións dos fieis, que constitúen o tesouro da Igrexa e, en certa medida, son comunicables entre as persoas.

 

bernardo, -a. Monxe ou monxa da orde cisterciense fundada na Idade Media por Bernaldo de Claraval.

 

betlemita. Irmáns de Belén. Fins: Asistencia a enfermos, educación de nenos pobres.

 

bieito. Benedictino. Fins: contemplación, liturxia. Vestidura negra: túnica talar, escapulario e pequeno capuchón, cinto de coiro.

 

bispo. Prelado que dirixe espiritualmente unha diócese.

 

blasfemia.  Expresión  inxuriosa  contra  Deus,  a  Virxe  ou  os santos.

bolsa de corporal. Onde se garda o corporal unha vez terminada a misa.

breviario. Versión abreviada nun só volume dos catro en que se publicou o texto completo da liturxia das horas.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C

 

cabido. Colexio  de  sacerdotes  que  celebran  solemnidades na catedral. / Reunión (en sesión ordinaria ou extraordinaria) dese colexio de sacerdotes.

 

cabildro. Adro, sagrado.

 

cabodano. Funeral no aniversario da morte dunha persoa

 

cadea de oración. Papel anónimo que aparece entre a correspondencia cunha oración escrita e unha advertencia de que cómpre reenvia-lo texto para non rompe-la cadea. Os membros da Igrexa poden promove-la oración masiva (Día da Familia) pero non ameazar con males se non se fai, ou prometer que se resolverán tódolos problemas ó facelo.

 

caída. Desobediencia de Adán que provocou a aparición da enfermidade, a morte e unha alienación do ser humano para con Deus, os outros humanos e a natureza. Como solución a isto témo-la crenza en que a obra de Xesús restaura ó ser humano.

 

caldeiriña. Vasilla pequena de metal para a auga bendita.

 

cáliz. Recipiente en forma de copa con ancha apertura. Na liturxia cristiá, é o vaso sagrado por excelencia, indispensable para o sacrificio da misa xa que debe conte-lo viño que se converte no sangue de Cristo.

 

camaldulense. Ermitán adicado á contemplación. Vestidura branca: túnica talar, escapulario e pequeno capuchón, cinto de coiro.

 

camilo. Membro da Orde de Ministros dos Enfermos.Visten con sotana.

 

Camiño de Santiago. Camiño histórico que vai desde varios lugares europeos ata Santiago de Compostela. O 70% dos que fan o Camiño ten motivos relixiosos.

 

Camiño Neocatecumenal. Camiño vital polo que se redescobre o sentido do bautismo. Nuns poucos anos pásase polas que se consideran tres etapas fundamentais da vida cristiá: humildade, simplicidade e loanza. Tras esas etapas cada un incorpórase á vida da parroquia como animador, ou ofrécese como catequista de novas comunidades tanto na súa terra como fóra. O Camiño Neocatecumenal crea colexios diocesanos para a formación ó presbiterado para a nova evanxelización. Está presente en moitas parroquias.

 

Campio de Entines, San. Santuario do concello de Ordes. O primeiro domingo de xullo e o 29 de setembro celébranse romarías, que comezan na fonte da Virxe do Rial. As dúas igrexas teñen cadanseu cruceiro, ó redor dos cales dan voltas os ofrecidos.

 

canciller. Secretario da curia.

 

campanario. Torre onde están as campás. Antes de ser instalada a campá, procédese ó seu bautismo, isto é, a bendicila.

 

campaneiro. Encargado de toca-las campás. Sineiro. / Persoa que fai campás.

 

Candeloria. Festa da purificación da Virxe María. Día de Candeas e Presentación do Señor.

 

canon. Parte da misa entre o ofertorio e o Noso Pai. / Cada unha das leis do Dereito Canónico. / Lista de libros recoñecidos pola Igrexa como inspirados por Deus.

 

canonicato. Dignidade ou funcións de cóengo.

 

canónico. Relativo ou conforme ós cánones.

 

canonista. Persoa que profesa o dereito canónico ou que ten coñecemento abondo de tal materia.

 

cántico. Canto relixioso en honra da divinidade.

 

capa pluvial. Vestidura do sacerdote en solemnidades..

 

capela. Lugar de culto en principio destinado a un grupo particular.

 

capelán.  Sacerdote encargado dun grupo de fieis normalmente menor có dunha parroquia.

 

capitular. Membro do cabido.

 

capítulo. Cada unha das partes en que se dividen os libros bíblicos. Á súa vez, cada capítulo está dividido en versículos. Capítulo de relixiosos. Asemblea na que os relixiosos tratan dos seus asuntos. Pode ser conventual, provincial ou xeral, segundo a asemblea represente a unha casa, unha provincia ou unha congregación enteira.

 

capuchino. Membro da Orde de Freires fundada por San Francisco de Asís. Fins: vida contemplativa e apostolado.

 

carácter. Signo espiritual irrevocable que adquire o cristián nos sacramentos do bautismo, da confirmación e da orde. Polo seu carácter irrevocable, aínda que alguén renegase do seu bautismo seguiría sendo dalgún xeito cidadán do pobo de Deus.

 

cardeal. Colaborador ou colaboradora do Papa. Elixe ó novo Romano Pontífice. Polo costume de escoller cardeais entre os bispos, só hai cardeais varóns.

 

cardealado. Dignidade de cardeal.

 

cardinalicio. Relativo ó cardeal.

 

caridade. Acción de prestar unha axuda e pola que se establece unha comunión entre o que dá e o que recibe (o cal implica respecto, atención ó utro...). A finalidade é a promoción das persoas.

 

carillón. Disposición dunha serie de campás para tocar harmonicamente. / Peza inspirada na música destas campás. / Instrumento formado por láminas metálicas de distinta longura que son percutidas con paos.

 

carisma. Don que Deus dá a unha persoa para que sirva mellor á comunidade e creza persoalmente.

 

carmelita. Da Orde do Monte Carmelo, reformada por Santa Teresa de Xesús. Fins: vida contemplativa e apostolado. Hábito castaño de pano fino, esclavina con capuchón.

 

carmelitano. Relativo á orde do Carmelo.

 

carraca. Instrumento de percusión usado por Semana Santa.

 

cartuxo. Monxe contemplativo. Vestidura branca: túnica talar, escapulario e pequeno capuchón, cinto de coiro.

 

casa nai. Establecemento principal dun instituto relixioso do que dependen as outras comunidades.

 

caso reservado. Culpa grave que só o superior pode absolver. Caso de conciencia. Punto dubidoso en materia moral.

 

castidade. Abstención das relacións sexuais. Xeralmente implica ou a limitación do sexo ó matrimonio ou a renuncia total ó mesmo por un tempo determinado ou indefinido. Pola castidade, a persoa domina a súa sexualidade e intégraa nunha personalidade sá. Voto de castidade. Compromiso de gardar castamente o celibato.

 

casuística. Método de estudio ou exposición de teoloxía moral usando casos concretos que poden presentar dúbidas e tratando de dar unha explicación.

 

catecismo. Texto que sintetiza a doutrina cristiá. En galego desde 1926. Catecismo da Igrexa católica. Catecismo presentado no ano 1992 e no que se recollen de maneira sinxela os temas básicos do catolicismo partindo da Biblia, a liturxia, o maxisterio.

 

catecumenado. Proceso formativo da vida cristiá. É levado a cabo tamén por adultos para profundizar na súa fe.

 

catecúmeno. Candidato ó bautismo en fase de preparación.

 

catequese. Proceso de educación da fe.

 

catequeta. Especialista en catequética.

 

catequética. Conxunto de coñecemetos relativos á catequese: historia, pedagoxía, psicoloxía dos catequizados...

 

catolicismo. A fe, ritos e moral da Igrexa Católica. Inclúe tódalas ensinanzas que deben ser cridas e vividas para ser santificado e logra-la salvación.  Chámase católico (universal) porque contén tódalas verdades de fe e moral necesarias para toda a humanidade, en tódalas circunstancias, para tódalas vocacións e para tódolos tempos.  Trátase de verdades reveladas por Xesucristo.

 

católico. Membro da Igrexa Católica. Católico romano. Cristián católico que recoñece a autoridade do Papa.

 

Cebreiro, Nosa Señora do Santo Milagre do. A igrexa de Santa Mª do Cebreiro (Pedrafita do Cebreiro) acolle este santuario, no que se venera á Virxe dos Remedios. Tamén está exposto o cáliz chamado Grial. As festas son os días 8 e 9 de setembro.

 

celador. Fiel que se adica con celo a difundir unha forma particular de devoción ou a obras de caridade.

 

Celebración da palabra. Proclamación da palabra de Deus, acompañada de comentarios, oracións, cantos... e incluso a comuñón. Esta celebración pode facerse sen presencia de sacerdote, que, nese caso, consagraría un día precedente as sagradas formas.

 

celebrante. Persoa que participa nunha cerimonia relixiosa.

 

celestial. Relativo ó ceo.

 

celestino. Membro da congregación de monxes benedictinos que seguen a regra de Celestino V.

 

celibato. Estado de vida dos que renuncian ó matrimonio para consagrarse ó servicio divino. Profesan este estado de vida os relixiosos, as relixiosas, o clero e algúns leigos.

 

celosía. Enreixado que se pon nalgunhas fiestras dos conventos.

 

cemiterio. Desde o punto de vista relixioso, refírese ó lugar onde se enterra ós fieis cristiáns defuntos.

 

cenobio. O mesmo ca convento.

 

ceo. Estado ou situación vital de plena felicidade, compartindo a vida de Deus, no alén.

 

cera. Conxunto de candeas ou cirios que están acesos durante unha función relixiosa. O material da cera simboliza a natureza humana de Cristo, os crentes e a dispoñibilidade en mans de Deus.

 

cerimonia. Forma exterior do culto relixioso.

 

cerimonial. Relativo á cerimonia.

 

cerimonioso. Con cerimonia.

 

charlatanería. Pretensión de posuír poderes, títulos ou coñecementos inexistentes para obter un beneficio a costa dos demais. Aínda exerce a súa influencia e algúns charlatáns que promoven sectas toman certos elementos do cristianismo.

 

ciencias sagradas. Ciencias que estudian a Deus e a relación do ser humano con El. Son a eséxese, que interpreta a Sagrada Escritura valéndose de métodos científicos; a teoloxía fundamental, que estudia sobre todo a Revelación e as súas fontes (Sagrada Escritura, Tradición); a dogmática, que profundiza en todo o relativo á fe; a teoloxía moralque estudia as obrigas que ten o ser humano en canto que ten unha vocación cristiá e a santidade no amor; dereito canónico.

 

cientifismo. Tendencia ou doutrina que considera á ciencia case como unha relixión polo suposto poder dos científicos en canto tales para responder a problemas existenciais (angustia, mortalidade, bondade, verdade, beleza, temor reverencial...). Cientismo.

 

cirio. Peza cilíndrica de cera cunha mecha no seu interior. Simboliza paz, inmortalidade, manifestación de divindade, alma. C. pascual, o que se bendí o día de Pascua e que se encende durante ese período. Representa a Cristo resucitado. C. bautismal, o que se usa durante o bautizo. Representa a fe.  

 

cisma. Separación da autoridade papal.

 

cisterciense. Monxe de regra benedictina de Santa Mª de Oseira, de Sobrado dos Monxes. Hábito branco e cinto negro.

 

civilización do amor. Expresión creada polo papa Paulo VI que entrou a formar parte da linguaxe corrente. A Igrexa, sen tratar de impoñe-la súa crenza en Xesucristo, invita a todo o mundo a promover unha verdadeira civilización do amor, baseada nos valores evanxélicos da fraternidade, da xustiza e da dignidade para todos.

 

claretiano. Da Congregación de Misioneiros Fillos do Inmaculado Corazón de María. Levan a cabo ministerios apostólicos diversos.

 

clergyman. (Inglés). Traxe clerical escuro con colariño.

 

clericalismo. Maneira de organizar piramidalmente a Igrexa outorgándose o clero unha posición dominante, non só dentro da institución senón tamén fóra. Trátase de corrixir isto coa corresponsabilidade.

 

clérigo. Membro do clero.

 

clero. Conxunto de clérigos ou cregos. Divídese en clero regular, formado polos clérigos de congregacións relixiosas e clero  secular ou diocesano.

 

coadxutor. Sacerdote que axuda a un bispo ou a un párroco dunha parroquia extensa. Sotacura. Vigairo parroquial (esta última denominación é a preferida hoxe).

 

cóengo. Membro do cabido.

 

colariño. Anaco de tea ríxido que os eclesiásticos poden levar no pescozo.

 

colecta. Recolección de donativos. Durante a misa realízase a práctica litúrxica consistente en recadar aportacións económicas dos fieis para destinalas ós máis necesitados. / Oración pronunciada durante a misa e que se refire ó carácter particular que teña.

 

colexialidade. Característica do goberno da Igrexa pola cal tódolos bispos son corresponsables. Os bispos teñen autoridade en cadansúa diócese e ademais son responsables da tarefa eclesial no conxunto da Igrexa, sobre a cal teñen autoridade os papas.

 

colexiata. Igrexa con liturxia catedralicia. Igrexia colexial.

 

compaixón.  Rasgo característico da santidade cristiá consistente en ter capacidade de percibi-lo que golpea a outro e de actuar para reducir ou suprimi-lo que lle causa mal.

 

compartir. Maneira de vivir pola que se recoñece ó outro uns dereitos sobre os nosos propios bens. O compartir está relacionado coa concepción, fundamental no cristianismo, do destino universal de tódolos bens.

 

completas. Breve oración para o momento de deitarse.

 

compostelá. Documento expedido en Santiago de Compostela que acredita que un peregrino realizou polo menos 100 km do Camiño de Santiago.

 

compromiso. Acción pola que unha persoa se pon do lado do débil e loita para rematar coa situación de dependencia ou opresión.

 

comungar. Recibir a Cristo na eucaristía.

 

comunicación de bens. Acto mediante o cal, quen posúe bens compárteos con quen os necesita.

 

comunidade cristiá. Grupo de fieis que actúan a imaxe da Igrexa universal, como comunidade da palabra de Deus, comunidade de culto e comunidade de servicio caritativo, segundo o Evanxeo. Comunidade de base. Ten tres rasgos esenciais: evanxelismo, comuñón, militancia. Son unha nova maneira de ser Igrexa: Igrexa dos pobres para os pobres, con vistas á súa liberación integral á luz do Evanxeo. Comunidade internacional. A construcción dunha comunidade internacional vese favorecida por varios aspectos da fe e da teoloxía católicas: a unidade da natureza humana, o principio de caridade universal, o dereito de xentes, a promoción do ben común internacional, o fin común ó final dos tempos.

 

Comunidade de San Exidio. Asociación pública internacional de leigos que en parte ten características propias dunha familia, pois fanse distintos servicios (comedores, acompañamento a anciáns e nenos, atención a enfermos de SIDA) cun espírito de familia. E por outra parte ten características de organización estructurada, pois cada catro anos elíxese un consello e un presidente.

 

Comuñón e Liberación. Movemento cun carisma baseado en tres puntos: 1) anuncio da encarnación de Deus en Xesús; 2) afirmación de que Xesús, é un acontecemento presente nun signo de comuñón, é dicir, na Igrexa; 3) convencemento de que só mediante a forma experimentable da presencia de Xesús, o ser humano pode ser un home máis verdadeiro. O instrumento fundamental para a formación dos membros do movemento é unha catequese semanal a base de textos, meditación persoal e encontros comunitarios. Tamén hai unha educación da caridade.

 

comuñón. Acción de comungar. / Unión fraterna. / Comuñón dos santos. Fórmula segundo a cal tódolos cristiáns, en canto membros do corpo místico de Cristo, participan das gracias espirituais, os vivos das dos santos e os mortos das dos vivos. / Comuñón pascual. A que se recibe por Pascua florida.

 

concelebración. Celebración relixiosa presidida por máis de un presbítero.

 

concepcionista. Membro dunha congregación relixiosa franciscana feminina que honra á Inmaculada Concepción. Fundada no século XV. / Membro dunha congregación relixiosa de misioneiras da Inmaculada Concepción. Fundouse no século XIX para atender rapazas.

 

conciencia. Facultade ou feito de enxuicia-la bondade ou maldade dos actos. Conciencia colectiva. Maneira de pensar dun grupo. Neste concepto baséase o de pecado estructural. Conciencia moral. Xuízo que fai cada un sobre a bondade ou maldade das súas propias actitudes e accións. Liberdade de conciencia. Dereito de profesa-las opinións relixiosas ou políticas que se consideren verdadeiras.

 

concienciación.  Feito de coñece-la realidade, facendo que o ser humano se descubra a si mesmo e as súas relacións cos demais. Un proceso de concienciación forma un individuo non domesticado, solidario.

 

conciliarismo. Teoría que sostén a primacía do concilio ecuménico sobre o Papa.

 

concilio. Reunión ou asamblea de bispos. Concilio ecuménico. Reunión solemne dos bispos de todo o mundo que o Papa convoca para tratar cuestións da maior trascendencia para a vida da Igrexa.

 

concordato. Convenio de tipo global entre a Santa Sé e un goberno.

 

condenación. Separación voluntaria de Deus.

 

conferencia. Xunta que celebra cada unha das agrupacións de S. Vicente de Paúl para prepara-la visita ós necesitados. Conferencia Episcopal. Colexio episcopal dunha nación ou rexión. Aínda que cada bispo ten autoridade suprema na súa diócese, nun país ou rexión, tódolos bispos reúnense para trata-los asuntos que son comúns e para levar a cabo unha coordinación pastoral.

 

confesión.  Un  dos  elementos (recoñecemento das culpas propias), do sacramento da reconciliación. / Cada unha das divisións do cristianismo: confesión católica, protestante...

 

confirmación. Sacramento polo que nos fortalecemos para o testemuño cristián coa axuda do Espírito Santo.

 

confraría. Conxunto de confrades, isto é, de persoas que se asocian cun fin relixioso.

 

congregación. Comunidade relixiosa.

 

congregante. Persoa que pertence a unha congregación.

 

consagración. Dedicación radical dunha persoa a Deus; por exemplo, os relixiosos e relixiosas / Dedicación a Deus de obxectos e lugares para o seu culto e adoración / Parte central da pregaria eucarística na que o pan e o viño quedan consagrados e convértense no corpo e o sangue de Cristo.

 

Consello Parroquial. Grupo de fregueses, elixidos en representación da comunidade parroquial coa finalidade de asesorar e axudar  na acción pastoral ó párroco, máximo responsable. 

 

Consello Pastoral. Organismo que estudia e valora o referido ás actividades pastorais.

 

Consello Presbiteral. Conxunto de sacerdotes que colaboran directamente cos bispos.

 

consiliario. Que aconsella.

 

consistorio. Reunión dos cardeais presididos polo Papa.

 

constitucións relixiosas. Códigos básicos  que regulan a vida de cada instituto relixioso: carisma, espiritualidade, natureza, finalidade, goberno....

 

contemplativo. Relixioso/a adicado/a á oración e ó traballo na súa residencia.

 

contracultura. Mentalidade crítica coas institucións, os valores, as tradicións da cultura dominante. / Forma colectiva que toma a protesta moral contra unha sociedade secularizada e deshumanizante; neste sentido, os grupos relixiosos teñen sido cualificados de contraculturais. De feito, a actitude contracultural pode chegar a ser unha esixencia espiritual entre os crentes que negan os valores dunha sociedade deshumanizante, necesitada de evanxelización.

 

contribución á Igrexa. O 1% dos ingresos. Debe entenderse segundo o espírito evanxélico dunha entrega de corazón por amor. Persoas con recursos poderían dar moito máis, mentras que para un pobre, podería significar negarlle ós seus fillos o alimento.

 

control demográfico. Acción pola que se frea o aumento da poboación. Toda persoa ten dereito a non ser programado como un obxectivo dunha determinada política, senón a ser amado. E a humanidade debe facer que toda a poboación viva nunhas condicións xustas.

 

convento. Residencia dunha comunidade de relixiosos/as das nacidas do século XIII en diante.

 

conversión. Cambio moral ou espiritual de dirección ou adopción de crenzas relixiosas non mantidas anteriormente.

 

coñecemento. Acción de formarse unha idea. Hai tres niveis de coñecemento: 1) coñece-los conceptos da revelación; 2) coñecemento filosófico usado para explica-la fe, xustificala, defendela; 3) e un coñecemento que supera o meramente intelectual por ter que ver co compromiso de toda a vida dun coa verdade.

copón Vaso con tapa en que se conservan as sagradas hostias, para poder levalas ós enfermos,  empregala nas cerimonias de culto. Na actualidade os copóns soen ser de menos estatura cós cálices para distinguilos destes.

cores litúrxicas. As vestiduras sagradas van cambiando de cor ó longo do ano litúrxico para exterioriza-lo sentido progresivo da vida cristiá ó longo dese ano e para expresa-lo característico da celebración. Branco, úsase en tempos de Pascua e Nadal, sendo o seu significado a pureza e a inocencia. Mourado,  en Coresma e Advento, indicando penitencia. Vermello, o domingo de Ramos, o Venres Santo, celebracións de Pentecoste; o seu significado é sangue e fogo (Espírito Santo). Verde, durante o ano, como signo de esperanza.

 

Corpiño, O. Santuario na parroquia de Santa Baia de Losón, en Lalín. A romaría celébrase os días 23 e 24 de xuño. Na procesión vai a Virxe do Corpiño rodeada de xente que intenta toca-la imaxe cun pano ou con papeis ou trata de pasar por baixo das andas.

 

corpo glorioso. O dos benaventurados despois da resurrección. Corpo místico. Expresión coa que se interrelaciona Cristo e a Igrexa. Corpo santo. Espiritado.

 

corporal Peza cadrada de tela sobre a que descansa a Eucaristía. Sobre ela ponse a patena e o cáliz na misa.

 

Corpus. Día do Señor. O Corpus Christi celébrase o xoves despois da oitava de Pentecoste.

 

corrección fraterna. Amoestación que se fai a alguén para que se aparte do pecado.

 

corresponsabilidade. Situación na que se equilibra a valoración dos sacramentos do bautismo e da ordenación sacerdotal e na que tódolos membros da Igrexa son activos.

 

costume. Repetición material, ininterrompida e comunitaria dunha práctica vinculante para toda a comunidade. É fonte de dereito canónico, sempre que haxa consenso da autoridade eclesial.

 

creación. Acto de facer existir desde a nada.

 

credo. Enumeración das afirmacións fundamentais da fe cristiá.

 

crego. Membro do clero. Animador dos leigos, colaborando con eles no exercicio dos ministerios laicais. Crego regular. Crego que pertence a unha orde relixiosa ou a unha congregación. Crego secular ou sacerdote diocesano que non está ligado por votos relixiosos.

 

crise moral. Cambio na moral, que fai difícil a vida ética das persoas. Concrétase no relativismo, na dobre moral, nunha perda de sentido, en non ter clara unha visión do mundo.

 

crisma. Aceite con bálsamo que o bispo consagra na misa crismal que se celebra na Semana Santa na catedral. Este aceite úsase nos bautismos, confirmacións...

crismeira. Vaso ou ampola onde se garda o crisma.

cristiá. (Feminino).

 

cristián. (Masculino).

 

cristianismo. Relixión dos que cren que Xesucristo é o fillo de Deus, morto e resucitado. Máis que unha doutrina, é un seguimento na fe e na entrega a Cristo. É máis que un sistema de crenzas relixiosas: ó longo da historia, creou unha cultura, un sistema de ideas e de formas de vida, de prácticas, de arte.

 

cristo. Imaxe de Cristo crucificado. / Alboroto.   

 

Cristo. Título dado a Xesús polos cristiáns despois da resurrección. Expresa a plenitude do Espírito de Xesús e o cumprimento da esperanza no seu carácter salvador.

 

crítica textual. Busca da forma do texto que se pareza o máis posible á orixinal. Isto faise buscando manuscritos, establecendo as súas datas, estudiando variantes...

 

cruceiro. Espacio do interior das igrexas de planta cruciforme, onde se cruza a nave central coas laterais. / Cruz monumental de pedra. Cruceiro de término é o que marca o límite dunha freguesía ou xurisdicción. Cruceiro de encrucilladas, nos cruces dos camiños. Cruceiro das pontes, no medio delas. Cruceiro de parada, nos rueiros ou adros das igrexas, ten mesa de altar. Cruceiro devocional, construído por un particular para axuda da alma a quen está adicado. Cruceiro penitencial, construído como penitencia.

 

cruciferario. Que leva a cruz nas cerimonias relixiosas.

 

crucifixión. Suplicio da cruz.

 

cruz. Representación figurada da crucifixión de Cristo, emblema e sinal do cristianismo. Cruz arcebispal, a que ten dous traveseiros, o superior máis pequeño; é símbolo dos arcebispos. Cruz latina, a que ten maior o brazo vertical. Cruz grega, a de brazos iguais. Cruz de santo André, a que ten forma de aspa. Cruz de Santiago, a que ten forma de espada e a súa cor é vermella. Cruz peitoral, a que usan os bispos sobre o peito. Cruz procesional, a que preside as procesións. Tau. Especie de muleta en forma de T empregada polos monxes orientais que deben permanecer longo tempo de pé durante os oficios. Na Apocalipse, símbolo da cruz.

 

culto cristián. Honrar a Deus servíndoo e adorándoo. Constitúe unha resposta de loanza e acción de gracias pola revelación de Deus. Inclúe oracións e cantos de loanza, accións de gracias, confesión, oración por outras persoas, etc.

 

cultura. Todo aquilo con que a persoa desenvolve as súas cualidades espirituais e corporais; procura somete-lo mundo co seu coñecemento e traballo; fai máis humana a vida social; a través do tempo conserva nas súas obras experiencias espirituais e aspiracións para que sirvan de proveito á humanidade.

 

cura. Párroco. / Cura de almas. Obriga que contraen os cregos, de atende-las necesidades relixiosas dos seus fregueses.

 

curato. O mesmo ca parroquia.

 

curia. Organismos que administran nunha diócese (curia diocesana) ou no Vaticano (curia romana).

 

custodia. Obxecto de ourivesaría con dúas láminas de cristal entre as que se pon á adoración dos fieis a hostia consagrada.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

D

 

danza litúrxica. Acción de moverse ritmicamente ó compás da música como parte dunha cerimonia litúrxica. A Igrexa pon dúas condicións: a danza ten que expresar sentimentos de fe e adoración para poder ser unha plegaria e ten que estar baixo a disciplina dunha autoridade competente da Igrexa.

 

deado. Función e dignidade de deán. Deádego

 

deán. Alta dignidade do cabido.

 

decálogo. Dez mandamentos.

 

deidade.  Entidade á que se atribúe natureza divina.

 

demo. Satanás. Espírito infernal. Espírito maligno. Espírito inmundo.

 

dereito canónico. Código no que se recompilan as normas xerais da Igrexa.

 

dereitos humanos. Facultades fundamentais da persoa humana, baseadas na mesma dignidade de ser persoa e, para o crente, na fonte desa dignidade: Deus. O organismo eclesial que defende os dereitos humanos é a Comisión Pontificia Xustiza e Paz.

 

desacralización. Acción pola que algo que era sagrado deixa de selo, en todo ou en parte.

 

desacralizar. Quitar significado relixioso a unha festa ou a un rito tradicionalmente cristiáns. Por exemplo, realizar bautizos civís. / Revalorizar feitos humanos bos por natureza, sen ter que sometelo todo a unhas prácticas relixiosas externas.

 

descalzos, -as. Monxes que levan sandalias (franciscanos) ou van completamente descalzos (carmelitas) en sinal de pobreza ou de penitencia.

 

descrente. Persoa que non ten fe. Descrido, incrédulo.

 

descrenza. Non preguntarse polo sentido último da vida, ou resolvelo rexeitando a trascendencia.

 

descristianización. 1) Perda ou adulteración da fe cristiá por efecto do pragmatismo, do hedonismo, do verticalismo, o secularismo; 2) negación da cualidade relixiosa do cristianismo; 3) politización; 4) privatización da relixión.

 

destino universal dos bens. Situación económica na que se loita para que os bens creados cheguen a todos de maneira equitativa, tendo en conta a xustiza e a caridade.

 

deus. Calquera deidade.

 

Deus. Noso Señor. Creador. Iahvé. Xehová. O Ente Supremo.

 

devoción. Piedade, disposición de ofrecer culto a Deus. A devoción pode expresarse por medio da ascética, da peregrinación, da acción social, etc. / Práctica relixiosa pola que se honra a un santo, un sacramento...

 

diabo. Satanás.

 

diaconado. Función e dignidade de diácono.

 

diácono. Encargado das lecturas, da exhortación do pobo, dos bautizos, dos matrimonios e  dos funerais.

 

dimisionario. Que presentou a dimisión.

 

dimisorias. Carta pola que un prelado permite recibi-las sagradas ordes doutro prelado.

 

diocesano. Relativo á diócese.

 

diócese. Territorio.

 

Diócese. Bispado.

 

dirección espiritual. É a asistencia ou axuda positiva que unha persoa recibe doutra que está especialmente cualificada, por educación, experiencia e santidade persoal, para discerni-la vontade de Deus e a práctica das virtudes cristiás.

 

directorio. Documento oficial da Igrexa.

 

disciplina espiritual. Sumisión voluntaria a un mestre, a unhas ensinanzas ou a unha serie de regras para atinxir un estado espiritual máis elevado. Soe concretarse en prescindir de certos alimentos, de relacións sexuais, de riquezas materiais. Exemplos: Regra de San Bieito, exercicios espirituais de San Ignacio de Loyola.

 

discípulo. O que segue as doutrinas doutro.

 

dispensa. Excepción nun caso particular dunha norma xeral.

 

divindade. Cualidade de divino. / Deus.

 

divino. Relativo a Deus.

 

divorcio. Disolución do matrimonio. Non o aplican os tribunais eclesiásticos, unicamente constatan que o que parecía un matrimonio non é tal.

documentos papais. Encíclicas. Documento do Papa sobre un tema doutrinal. Epístolas encíclicas Distínguense pouco da carta encíclica. Dan instruccións sobre algunha devoción ou necesidade especial da Santa Sé. Por exemplo, sobre algún evento especial, como o Ano Santo. Constitución apostólica. Estes documentos son a forma máis común en  que o Papa exerce a súa autoridade. A través destas, o Papa promulga leis relativas ós fieis. Tratan de asuntos doutrinais, disciplinares e administrativos. Exemplo: Fidei depositum (1992), de Xoán Paulo II, na promulgación do Catecismo Universal da Igrexa Católica. Exhortación apostólica Estes documentos xeralmente son promulgados despois da reunión dun sínodo de bispos ou por outras razóns. Exemplo: Redemptoris custos (1989) de Xoán Paulo II, sobre a persoa e misión de San Xosé na vida de Cristo e a Igrexa. Carta apostólica. Estes documentos son cartas dirixidas a grupos específicos de persoas. Exemplo: Carta Apostólica Dies Domini, Xoán Paulo II (1998), sobre o Día do Señor. Bula Algúns documentos papais reciben este nome de forma equivocada. Un exemplo é a constitución apostólica Munificentissimus Deus (1950), promulgada por  Pío XII cando definiu o dogma da Asunción. Este documento chámase frecuentemente co nome de "bula". Motu proprio. Son documentos pontificios que conteñen as palabras "Motu proprio et certa scientia". Significa que ditos  documentos son escritos por iniciativa persoal do Santo Padre e coa súa propia autoridade.  Exemplo: Carta apostólica dada en forma de motu proprio Ad tuendam fidem (1998) de Xoán Paulo II, coa cal se introducen algunhas normas no Código de Dereito Canónico.

dogma. Afirmación doutrinal precisa que a Igrexa definiu en forma solemne.

 

Domingo de Ramos. Domingo anterior ó de Pascua no que se celebra a entrada triunfal de Xesús en Xerusalén pouco antes da súa paixón. Xunto á celebración eucarística, neste día bendícense as palmas e lese o relato da paixón.

 

dominicano. Frade da Orde dos Predicadores, de San Domingos de Guzmán.

 

dominico (O.P.) Da Orde de Freires Predicadores. Fins: evanxelización e apostolado. Vestidura: esclavina con capuchón branco, capa ancha e longa con outra capucha negra por riba.

 

doutor da lei. Título outorgado pola Igrexa a escritores eclesiásticos notables polo seu saber.

 

doutrina. Conxunto de principios en que se basea unha relixión. Catequese relixiosa. Doutrina social da Igrexa. É unha doutrina que aplica á vida a Palabra de Deus, sen pretender establecer un sistema económico  alternativo. As ideas son: o auténtico ben do ser humano non é o que posúe, senón o que é, o seu ser persoal; un desenvolvemento que sexa puramente económico deshumaniza ó ser humano; os traballadores deben participar dalgunha maneira na propiedade, administración e beneficios da súa empresa; os traballadores teñen dereito a sindicarse e a facer folga; hai que garanti-la propiedade privada sen deixar de ter en conta que Deus destinou os bens da Terra a toda a humanidade; o que sexa supérfluo nunha persoa e nun país pertence ós pobres.

 

dúbida. Pecado contra a fe. Dúbida voluntaria, cando se descoida ou rexeita como verdadeiro o revelado por Deus e o proposto pola Igrexa. Dúbida involuntaria é a vacilación en crer, a dificultade de supera-las obxeccións con respecto á fe ou a ansiedade que ocasiona a escuridade desta.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

E

 

economía. Disposición divina de salvación.

 

ecónomo. Administrador de bens eclesiásticos. / Crego substituto.

 

ecumenismo. Movemento que aspira á formar unha soa Igrexa universal. Oficialmente está canalizado polo Consello Ecuménico das Igrexas e o Secretariado para a Unidade dos Cristiáns.

 

educación relixiosa cristiá. O centro de educación relixiosa radica no fogar, que desenvolve a instrucción formal levada a cabo na igrexa (catecismo, homilía). Os propios templos, coas súas pinturas, esculturas, vidreiras... teñen participado na educación relixiosa.

 

encarnación. Adquirir condición humana, referido á Segunda Persoa da Santísima Trindade. Pola encarnación, Deus e o home encóntranse en Xesucristo, cambiando así toda a relación do ser humano con Deus, facendo do cristianismo a máis orixinal e nova das relixións./ Maneira de traballar adaptándose ó ambiente e sendo moi prácticos.

encíclica. É unha carta pública e formal do Papa que expresa a súa ensinanza en materia de gran importancia. As encíclicas propóñense: ensinar sobre algún tema doutrinal ou moral, aviva-la devoción, condenar erros, informar ós fieis sobre perigos para a fe procedentes de correntes culturais, ameazas do goberno, etc. Cando tratan cuestións sociais, económicas ou políticas, son dirixidas comunmente non só ós católicos, senón a tódolos homes e mulleres de boa vontade. Segundo a materia de que tratan, as encíclicas pueden ser:

1. Encíclicas doutrinais. Desenvolven extensamente a doutrina que o Papa propón na mesma. Un exemplo é Dominum et vivifiantem (1986), de Xoán Paulo II, sobre o Espírito Santo. Algunhas buscan clarificar opinións teolóxicas erróneas explicando o erro e ensinando a doutrina ortodoxa: Veritatis splendor (1993). Desde finais do século XIX, os papas publicaron encíclicas sociais  formulando unha doutrina social e defendendo a persoa humana.

2. Encíclicas exhortatorias. Sobre temas espirituais. Tratan de axudar ós católicos na súa vida sacramental e devocional. Exemplo: Redemptoris mater (1987) de Xoán Paulo II, sobre o papel da Virxe María na vida da Igrexa peregrina.

 3. Encíclicas disciplinares. Tratan cuestións particulares disciplinarias ou prácticas. Exemplo: Sacerdotalis caelibatus (1967) de Paulo VI, que reafirmou a tradición latina do celibato sacerdotal.

encontros de cristiáns. Encontro matrimonial de fin de semana (grupo de 4-5 parellas que fan reunións de carácter formativo), Coloquios Galegos de Cristiáns, Cruceiros, encontros da Coordenadora de grupos e movementos de cristiáns galegos, Asemblea de Encrucillada, Romaxe de Crentes Galegos, Encontro de Verán en Vilar de Fornelos (Vilán)...

 

Epifanía. Festividade dos Reis Magos.

 

episcopado. Conxunto de bispos. / Grao superior do ministerio da orde sacerdotal.

 

episcopoloxio. Catálogos dos bispos dunha Igrexa.

 

epístola. Carta. / Lectura do Novo Testamento que se fai na misa xeralmente sobre algunha carta dos apóstolos. / Lado da epístola. O que dá á parede sur no interior da igrexa.

 

Epístola. Carta escrita polos apóstolos.

 

Equipos de Nosa Señora (ENS). Obxectivos: recoñecer, celebrar e testemuñar todo o que de positivo ten a vida matrimonial; apoiar ós matrimonios para que vivan evanxelicamente a súa vocación de casados; vivi-lo Amor en común; desenvolve-la espiritualidade conxugal. Medios: diálogo con Deus e entre os esposos, un proxecto de vida e o equipo, formado por cinco matrimonios e un consiliario, con dúas reunións ó mes (unha de amizade e outra formativa).  

 

eremitismo. Modo de vida propio dos eremitas. Nas beiras dos ríos Mao e Sil (precisamente a zona que hoxe coñecemos como Ribeira Sacra) establecéronse moitos ermitáns. En torno a algunha choupana dun ermitán puido fundarse un mosteiro (Oseira). E o normal era que en torno a grandes mosteiros houbese ermitáns (montaña próxima a Santo Estevo de Rivas de Sil). Neste último lugar levantou unha ermida Frankila. Outros ermitáns foron Vintila, San Paio, Hermenexildo (en Salceda, Tui), Santa Trahamunda, San Xil de Casaio. 

 

ermida. Pequena igrexa nun sitio ermo.

 

Ermidas, As. Santuario na parroquia de Santa María das Ermidas, do concello de O Bolo. Antano varios ermitáns retiráronse do mundo para vivir en covas deste lugar. Hai dúas festas: o 8 de setembro e o primeiro domingo de outono. A Virxe das Ermidas é avogosa de todo tipo de doenzas polo que é cualificada como “avogada in omnibus”.

 

ermitán. Aquel que vive nunha ermida e está ó seu coidado.

 

erotismo. Hai simboloxía de tipo erótico na mística, pero cun valor distinto ó real das relacións eróticas. Para a mística cristiá, a analoxía radica na plenitude e carácter definitivo das entregas persoais do místico e de Deus.

 

escatoloxía. Conxunto de doutrinas e crenzas sobre o destino final do ser humano, da historia e do mundo.

 

escolapio. Crego regular das Escolas Pías. Fins: educación cristiá da mocidade. Vestidura: sotana con manteo ou balandrán, con faixa negra.

 

Escolas Pías. Orde relixiosa fundada por San Xosé de Calasanz e dedicada ó ensino da infancia sen recursos económicos.

 

Escravitude. Santuario no lindeiro das terras de Mahía, Iria e Padrón. A misa principal é o día 8 de setembro e durante ela os fieis manteñen acesas as súas velas.

 

escrituras sagradas. Obra escrita que ten autoridade para unha tradición relixiosa. Son usadas en rituais, determinan unha ética, son a base da doutrina e teñen importancia para a espiritualidade e, en xeral, para a vida da comunidade. Son reveladas e a lista desas obras inspiradas é o que se chama canon.

 

eséxese. Ciencia que estudia o sentido dun texto.

 

esmola. Axuda material que se proporciona ó necesitado. Este impulso humanitario deu lugar á creación do diaconado e a multitude de institucións (orfanatos, asilos, hospitais...). Debe tenderse a que unha orde social máis xusta vaia facendo cada vez máis innecesario que algúns teñan que vivir da esmola.

 

esperanza. Virtude baseada na fe e consistente en esperar vivir unidos a Deus polo amor.

 

espiritismo. Crenza segundo a cal os espíritos dos defuntos poden ser evocados e pódese conversar con eles.

 

espírito. Ser inmaterial capaz de amar. / Espírito maligno. Demo.

 

Espírito Santo. Guía da Igrexa. Paracleto.

 

estado de gracia. Situación de amizade con Deus.

 

estigmas da Paixón. As  feridas de Cristo no seu corpo (mans, pés, costado) que se reproducen sobrenaturalmente no corpo dalgúns santos.

 

estipendio. Contribución económica aportada ó presbítero por servicios relixiosos.

 

eucaristía. Parte da misa (pregaria eucarística). / Misa. En Galicia hai tradicións eucarísticas destacadas: exposición perpetua do Santísimo Sacramento na catedral de Lugo, o botafumeiro da catedral de Santiago. Tamén na terra galega tivo lugar o prodixio eucarístico do Cebreiro converténdose a hostia en carne e o viño en sangue. Outro acontecemento eucarístico, non sobrenatural, foi a celebración en Lugo, cidade do Sacramento, do II Congreso Eucarístico Nacional, en 1896. E como institucións con actividades que xiran en torno á eucaristía, Galicia conta, entre outras, coa Adoración Nocturna, Adoratrices Escravas do Santísimo Sacramento e da Caridade, ou as Damas apostólicas do Sagrado Corazón de Xesús.  

 

evanxélico. Relativo ó Evanxeo. / Comunidade protestante.

 

evanxelización. Acción de anuncia-lo Evanxeo. Hoxe a Igrexa Católica quere reforza-la súa acción evanxelizadora no mundo e lanzou un proxecto planetario de nova evanxelización para afrontar, entre outros aspectos, o crecente secularismo e o problema das sectas.

 

Evanxeo. Libro do Novo Testamento. En galego o de San Mateo desde mediados do século XIX e un século despois os catro. Evanxeo de San Mateo. As súas claves son: Xesús é o descendente de David, o Mesías esperado. Nel cúmprense as promesas do Antigo Testamento. Tamén é o Fillo de Deus, como aparece no bautismo, na transfiguración e na mesma cruz. A Igrexa é o novo Israel que Xesús reúne para leva-la boa nova a todo o mundo. Evanxeo de San Marcos. Presenta a Xesús en feitos, os seus rasgos humanos, loitando contra o mal. Evanxeo de San Lucas. É o evanxeo da alegría e da bondade. Para Lucas, Xesús é sobre todo “o salvador”. Acolle e perdoa a todos, especialmente ós pobres e necesitados. Os seus seguidores farán o mesmo, coa forza do Espírito. Evanxeo de San Xoán. É o evanxeo espiritual; únense reflexións teolóxicas ás palabras de Xesús. Preséntase a Xesús cunha linguaxe simbólica: pan de vida, luz do mundo, verdadeira vide, bo pastor, camiño, verdade e vida.

 

Exaltación da cruz. Festa litúrxica que se celebra cada 14 de setembro en honor da Cruz.

 

excomungar. Aplica-la pena da excomuñón.

 

excomuñón.  Pena  correctiva  pola  que  se  deixa  de  estar  na comuñón eclesial.

 

exequias. Honras fúnebres. En sentido limitado, “exequias”, como “funeral”, é a parte do rito funerario celebrado na igrexa.

 

exorcismo. Expulsión de demos.

 

experiencia relixiosa. Coñecemento vivido e interiorizado das realidades relixiosas. A súa forma máis elevada é a experiencia mística.

 

expiar. Limpa-las culpas por medio dun sacrificio.

 

exposición eucarística. Colocación do Santísimo en forma visible para ser venerado.

 

exvoto. Ofrenda que se fai como proba dun beneficio conseguido e como mostra de agradecemento. Poden ser obxectos que previamente tiñan unha función profana (muletas, ataúdes...) ou obxectos elaborados expresamente para ser exvotos e que son imaxes de persoas, animais ou cousas beneficiadas (maquetas, cadros, fotos e, sobre todo, estatuíñas de cera).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

F

 

 

fábrica. Estructura material dunha igrexa, incluíndo as construcións anexas.

 

fabriqueiro. Cóengo que leva conta e razón dos bens da catedral e do cabido.

 

fe. Adhesión á persoa que nos fai unha  revelación. / Aquilo que se cre, credo. A fe é un rasgo universal da resposta da humanidade á presencia do divino no centro da vida.

 

fervor. Dedicación e entusiasmo grandes polas cousas de piedade e relixión.

 

festa. Día especialmente sinalado para a conmemoración litúrxica da Santísima Trindade, de Xesucristo, a Virxe, os anxos, acontecementos notables na vida de Cristo e dos santos. Festa fixa. A que se celebra tódolos anos no mesmo día, como as festas dos santos. Festa movible. A que depende do día en que se celebre a Pascua. Festa de precepto. Aquela na que os fieis deben asistir a misa. Festa de devoción. Aquela na que a súa observancia queda á vontade dos fieis (Anunciación, Purificación).

 

festas cristiás. Nadal, Pascua, festas relacionadas con outros aspectos da vida de Cristo, Pentecoste, conmemoracións da Virxe María, apóstolos, santos. Nos domingos e nas grandes festas esíxese asistir a misa e o descanso laboral.

 

fiel. Plural: fieis.

 

filipense. Relixioso que viste sotana con manteo ou balandrán, con faixa negra.

 

filla. Nome dos membros dunha orde relixiosa.

 

Fillas da caridade. Relixiosas da congregación de San Vicente de Paúl que asisten en asilos, hospitais, etc.

 

fillo sacrílego. Fillo enxendrado rompendo o voto de castidade.

 

Fillo. O Verbo.

 

financiamento permanente da Igrexa. Serie de aportacións económicas periódicas destinadas a sufraga-los gastos dos complexos parroquiais, das tarefas pastorais, dos salarios, da formación (seminarios...), das axudas a igrexas máis pobres, etc.

 

fin do  mundo. Conclusión da civilización humana. O seu anuncio para un futuro próximo úsano algunhas sectas como un dos enganches para ter novos adeptos.

 

Focolares. Comunidades de vida evanxélica integradas tanto por célibes como por persoas casadas. Unha aportación deste movemento é a dos catro diálogos: 1) incrementa-la unión entre católicos; 2) unión cos cristiáns non católicos; 3) cos membros doutras relixións; 4) cos non crentes.

 

forma. Palabras rituais que se pronuncian na administración dun sacramento. / Pan con que se comunga.

 

fotografías. Durante as cerimonias relixiosas, as fotografías e filmacións deberían ser feitas por unha soa persoa, que procure respectar certos lugares (presbiterio) e momentos (do prefacio á comuñón) e que non teña unha exclusiva co párroco por motivos económicos.

 

frade (frei). Relixioso que non fai vida totalmente retirada.

 

franciscano (O.F.M.) Seguidor de San Francisco de Asís. Fins: perfección evanxélica e ministerio apostólico. Vestidura: hábito e capuchón castaños. Os franciscanos teñen influído na piedade popular: devoción á Inmaculada, rezo do Angelus, práctica do viacrucis, beléns de Nadal.

 

fraternidade. Comunidade de irmáns. / Vínculo que une a eses irmáns. / Virtude do amor fraterno.

 

Fraternidade cristiá de enfermos e minusválidos (Frater). Asociación de axuda mutua de enfermos crónicos e discapacitados. Obxectivos: compartir, celebrar, evanxelizar, traballar, quererse. Medios: reunións con diálogos sinceros, colonias de verán, etc.

 

fregués. Parroquiano.

 

freguesía. Parroquia.

 

freiría. O mesmo ca convento.

 

fulminar. Impoñer censuras, excomuñóns...

 

fundamentalismo. Insistencia na defensa dos valores tradicionais da fe propia. / Movemento protestante decimonónico nacido para acentua-lo valor de certa doutrinas como a Resurrección, a Inmaculada Concepción. Algúns dos seus sectores transformáronse en movementos conservadores no terreo socio-político-económico. E hoxe en día moitas das súas manifestacións en América teñen carácter sectario.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

G

 

galilea. Adro dunha igrexa, sobre todo a parte ocupada por tumbas.

 

gardar. Cumpri-las normas.

 

gloria. Himno de loanza. / Vida eterna, ceo.

 

gracia. Don gratuíto de Deus. Gracia santificante. É unha disposición estable e sobrenatural que perfecciona a alma para facela capaz de vivir con Deus, de obrar polo seu amor. Recíbese no bautismo e na reconciliación. Gracia actual: Son as intervencións de Deus nas nosas vidas para axudarnos á conversión e ó crecemento en santidade. É dicir, son aquelas gracias que Deus derrama en momentos específicos das nosas vidas nos que recibimos unha luz nova sobre a vida en Deus, ou nun momento de tentación para podela vencer, ou as gracias que se nos dan nun momento de sufrimento ou proba que nos axudan a te-la fortaleza necesaria para soportalo.

 

gregoriano. Canto relixioso reformado polo papa Gregorio I que segue recoñecido oficialmente como o máis idóneo para a misa. / É o calendario en uso en todo o occidente que calcula o tempo a partir de Xesucristo.

 

Grial. Vaso ou copa que Xesús usou na Última Cea e que, segundo outros, lle serviu a Xosé de Arimatea para recolle-lo sangue que saíu do costado de Xesús crucificado cando foi alanceado.

 

guión. Cruz ou pendón que, nas procesións relixiosas, van diante do prelado ou da comunidade relixiosa.

 

 

 

 

 

 

H

 

hábito. Vestidura que usa cada persoa en razón da súa profesión ou xerarquía, especialmente a vestidura dos relixiosos e relixiosas. / Vestimenta que se leva nunha procesión ou polo tempo que se ofrece como sacrificio por un favor pedido. / Toma-los hábitos. Ingresar nunha orde relixiosa. Colga-los hábitos. Abandona-lo estado relixioso.

 

herexe. O que se separa da fe da Igrexa.

 

heterodoxo. Herexe.

 

himno. Composición poético-musical, xeralmente de loanza.

 

hisopo. Instrumento litúrxico usado para bota-la auga bendita sobre aquilo que se está a bendicir.

 

homilía. Parte da celebración litúrxica que relaciona os textos sagrados proclamados co misterio eucarístico e coa vida concreta da comunidade. En Galicia é probable que sexa recente, e comezaría a estenderse algo a súa práctica a partir do Concilio Vaticano II.

 

hora santa. Hora de oración e meditación sobre Xesucristo. Ás veces úsase esta expresión para referirse, máis concretamente, ó exercicio de devoción á agonía de Cristo, o xoves pola noite.

 

horizontalismo. Tendencia a poñe-lo esencial do cristianismo na súa dimensión de acción no mundo a favor dos seres humanos. Esa relación cos outros sería a única na que podería realizarse o encontro con Deus.

 

hosanna. Aclamación de loanza. Úsase durante a misa: “Santo, santo, santo é o Señor...”

 

hostia. Pan consagrado que se emprega na misa.

 

humanidade, visión cristiá da. Deus creou homes e mulleres á súa imaxe e semellanza. Esa imaxe desfigúraa o pecado, pero é recomposta a través de Cristo. Exteriormente, á Igrexa preocúpalle o que supoña unha deshumanización (materialismo...); internamente, preocúpase pola situación dos que non acaban de atopa-lo seu lugar (divorciados, homosexuais, mulleres...).

 

 

 

 

 

 

 

 

I

 

iconografía. Representación do divino ou sobrenatural por medio de pinturas, estatuas, relevos, vidreiras, etc. A Igrexa católica acepta a veneración da realidade que representan esas imaxes, non a veneración das imaxes mesmas.

 

idolatría. Desviación relixiosa en canto que deixa de considerar a Deus como único e superior. Concrétase na maxia, a bruxería, o culto ó poder, ó diñeiro, á luxuria. Estes últimos aspectos tamén supoñen unha desviación dos fins da vida humana.

 

igrexa. Templo. Igrexa maior. A principal de cada poboación. Igrexa metropolitana. A que é sé dun arcebispo. As igrexas, prescindindo dos estilos arquitectónicos, soen clasificarse en: basílicas, catedrais, colexiatas, abaciais, parroquiais...

I. catedral, aquela na que radica a sé episcopal. I. basílica, aquela que, sen ser catedral, é un edificio maxestoso ou goza de certos privilexios. I. colexiata, a servida por un cabido. I. abacial, onde ten a súa sé un abade mitrado. I. parroquial, destinada á asistencia espiritual dunha comunidade parroquial. I. conventual, a pertencente a un convento. Santuario, igrexa á que acoden os fieis en peregrinación. Oratorio, lugar destinado ó culto divino en beneficio dun grupo de fieis, podendo acceder outros fieis non pertencentes ó grupo. Capela privada, lugar destinado ó culto divino en beneficio dun fiel ou dun grupo de fieis.

 

Igrexa. A comunidade relixiosa fundada por Cristo, que, animada polo Espírito Santo, continúa a súa obra no mundo. Barco de San Pedro, viña do Señor. Igrexa católica romana. A que ten como autoridade o Papa. Son, entre outras, a Igrexa Católica Armenia, a I. C. Búlgara, a I. C. Caldea, a I. C. Grega, a I. C. Italo-Albanesa, a I. C. Malabar, a I. C. Rusa, a I. C. Rutena, a I. C. Ucraína. / Igrexa particular. Outro nome da Diócese. / Igrexa militante. Conxunto de fieis bautizados. / Igrexa oriental. Grupo de comunidades cristiás que estiveron primitivamente localizadas no imperio romano de oriente ou que se estenderon desde el pola acción misional. Son a Igrexa ortodoxa, as antigas igrexas nacionais orientais dos nestorianos e monofisitas, e finalmente as igrexas unidas (uniatas). / Igrexas nacionais. As que orixinariamente mantiveron unha estreita vinculación co Estado: Igrexas luterana, reformada, anglicana. / Igrexas libres. As que mantiveron sempre unha independencia con respecto ó Estado: presbiterianos, congregacionalistas, baptistas, metodistas. / Igrexas irmás. Igrexas particulares cunha vinculación moi estreita. Non se debe dicir que a Igrexa católica, posto que é unha, xa é agora mesmo irmá de Igrexas non católicas.

 

igrexario. Conxunto de terras que pertencen a unha igrexa

 

imaxes. As imaxes están presentes en case tódalas relixións. No catolicismo son veneradas as realidades que representan pero non porque a pintura, escultura... teñan un poder. Como os humanos necesitan contactar coa divindade dun xeito tanxible,  as imaxes son unha maneira de inspirar devoción. 

 

imaxineiro. Persoa que fai imaxes, especialmente o escultor especializado en imaxes relixiosas. / Relativo ós imaxineiros.

 

imaxinería. Conxunto de imaxes, especialmente as sagradas.

 

impedimento. Circunstancia que imposibilita realizar de maneira válida un acto xurídico por motivos establecidos na lei divina ou positiva. Habitualmente dise das circunstancias que inhabilitan a alguén para contraer matrimonio validamente.

 

impiedade. Carencia de piedade ou fe relixiosa.

 

imposición de mans. Xesto que na Biblia significa bendición, intercesión ou transmisión dalgún poder ou don. Hoxe é usado pola Igrexa na celebración dalgúns sacramentos: confirmación, reconciliación, ordenación e outros ritos.

 

incardinación. Adscrición dun crego a unha diócese, prelatura ou congregación.

 

incensación. Acción de incensar.

 

incensar. Dirixi-lo fume do incensario ou botafumeiro cara a algo ou alguén. Turificar, turibular.

 

incensario. Especie de braseiro pequeno con cadeas e tapa que serve para incensar.

 

incenso. Resina aromática usada nas cerimonias relixiosas que dá un forte recendo.

 

incredulidade. Descrenza.

 

inculturación. Integración da experiencia cristiá dunha Igrexa local na cultura do pobo que a constitúe, de tal maneira que esa experiencia non só se exprese nos elementos da cultura, senón que se convirta, dentro dela, nunha forza que a anime, a oriente e a renove ata conseguir unha nova conexión na cultura de que se trata e un enriquecemento da Igrexa universal.

 

indefectibilidade. Característica pola cal a Igrexa, por gracia de Deus, está destinada a non fallar nunca ó longo dos séculos nos rasgos esenciais que a constitúen como Igrexa de Cristo. Isto supón a permanencia da institución, que sexa fiel a Cristo a pesar das imperfeccións dela e que poida transmitir sen erro a verdade revelada.

 

indisolubilidade. Condición daquilo que non se pode disolver. É unha das propiedades esenciais xunto coa unidade, do sacramento do matrimonio, polo que se exclúe o divorcio.

 

infalibilidade. Afirmación papal con axuda do Espírito Santo.

 

infernal. Relativo ó inferno. / Membro dunha secta fundada  no século XVI por N. Gallus e J. Smedlin Estes pretendían que Xesucristo, no seu descenso ós infernos, sufrira as penas dos condenados.

 

inferno. Situación de separación de Deus no alén.

 

infraoitava. Días comprendidos entre o día dunha festa relixiosa e a súa oitava.

 

iniciación cristiá. Serie de actos polos que unha persoa vai integrándose na comunidade cristiá. Hai uns sacramentos de iniciación, que son o bautismo, a confirmación e a eucaristía.

 

inmaculada concepción de María. Crenza que afirma que María foi preservada, por especial favor divino, de todo pecado desde a súa concepción.

 

inmortalidade. Existencia continuada do individuo máis alá da morte física. O cristianismo combinou a crenza nun corpo resucitado coa crenza nunha alma inmortal. Esta, tras sobrevivir á morte física, espera a doazón dun corpo resucitado.

 

insignias litúrxicas. Distintivos que levan algúns ministros sagrados. Son o anel pastoral, signo da fe e da unión do Bispo coa súa Igrexa; o báculo, caxato que é signo do oficio pastoral; a mitra, un bonete; o peitoral, cruz sostida por un cordón que levan os bispos; o palio, signo de comuñón co Papa; a estola, faixa de tela que o sacerdote leva cruzada, indicando a súa asimilación co Crucificado; o manípulo, franxa de tela que se leva, facultativamente, no antebrazo esquerdo.

 

institución. Estructura relativamente estable que permite organizar algo. O cristianismo posúe catro institucións básicas: a palabra de Deus, a eucaristía, a comunidade e os ministerios. Institucións eclesiais moi necesarias son os seminarios, as ordes relixiosas. Institucións temporais  cristiás son as caritativas, as educativas, as sindicais.

 

instituto. Grupo de persoas ás que o dereito recoñece personalidade moral eclesiástica.  Instituto relixioso. Sociedade na que os membros emiten votos  públicos.

instituto secular. Instituto de vida consagrada no cal os fieis, vivindo no mundo, aspiran á perfección da caridade, e adícanse a procura-la santificación do mundo sobre todo desde dentro del. Operarias Parroquiais, Pequena Familia Franciscana, Instituto Secular Sagrada Familia, Instituto Secular Fillas da Natividade de Maria, Instituto Secular Sacerdotal de San Isidoro, Misioneiras Apostólicas da Caridade, Cruzada Evanxélica, Instituto Secular Padres de Schönstatt, Caritas Christi, Cruzados de Santa María, Cruzadas de Santa María, Conferencia Española de Institutos Seculares (Cedis), Alianza en Xesús por María, Instituto de Misioneiras Seculares (Ims), Acies Christi, Filiación Cordimariana, Servas Segrares de Xesucristo Sacerdote, Cooperadoras da Familia, Vita et Pax in Christo Jesu, Instituto Secular Pro Ecclesia,  Voluntarias de Don Bosco, Instituto Secular de Schönstatt, Irmás de María, Servos da Igrexa, Catequistas da Virxe Do Pino, Auxiliares de Xesús Mestro Divino, Instituto San Bonifacio (Benedictino-Misioneiro), Activas do Apostolado Social, Lumen Christi, Instituto Secular Servita, Obreiras da Cruz.

Inter Mirifica. Decreto do Concilio Vaticano II sobre a importancia dos medios de comunicación social no mundo contemporáneo.

interiorización da fe. Vivi-la fe de maneira que as raíces da personalidade queden implicadas.

invocación. Oración breve coa que se pide axuda ou protección a Deus ou ós santos. 

 

irrelixión. Negarlle a Deus o respecto e o culto que se lle debe ou manifestarse irrespectuoso. / Estado dos que non teñen práctica relixiosa.

 

 

 

 

 

 

 

 

K

 

kerigma. Proclamación de que Xesús é o Cristo polo que Deus obrou a salvación e nel continua obrándoa hoxe e sempre.

 

kyrie. Súplica a Deus que, tomándoa do Antigo Testamento, dise na misa despois do introito. / Invocación que hai ó comezo das ladaíñas e a cada hora do oficio monástico. Kyrieleison.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L

 

ladaíña. Oración formada por unha longa serie de curtas invocacións á Virxe ou ós santos.

 

laicado. Conxunto de laicos (ou leigos). Promoción do laicado. Empeño por dar ó laicado o posto e as responsabilidades que lle corresponden na acción litúrxica, a catequese, o apostolado...

 

laudes. Loanzas matinais. En concreto, celébrase a creación que reaparece co novo día, recórdase a resurrección de Cristo.

 

lavabo. Parte da misa na que o cura lava os dedos.

 

lavatorio de pés. Deber elemental de hospitalidade cara ós viaxeiros, debido ó po dos camiños.

  

lazarista. Relixioso da congregación fundada por San Vicente de Paúl en 1625. É unha sociedade clerical con membros vivindo en comunidade e adicados a evanxelizar xente pobre do campo.

 

lectio divina. Lectura espiritual.

 

lei cósmica. Conxunto de principios nos que se basea a orde do existente no cosmos. Ó crer que o universo está ordenado, os acontecementos humanos adquiren un sentido. De tódolos xeitos, a vontade de Deus realízase a través do exercicio da liberdade humana.

 

lei natural. Conxunto de características que permiten ó ser humano, partindo de Deus e por medio da razón, discerni-lo que é o ben e o mal, a verdade e a mentira.

 

levitación. Fenómeno polo que unha persoa se eleva no espacio sen apoio nin axuda física contradicindo as leis da gravidade.

 

Lexión de María. Organización de leigos que ten como finalidade a santificación persoal e o apostalado. Fundouse en Dublín en 1921 por Frank Duff.

 

lexionario de Cristo. Relixoso. Fin: apostolado entre intelectuais, profesionais e obreiros, mediante a acción social e a ensinanza. Ver “Regnum Christi”.

  

libelo. Pequena colección de unha ou varias misas para uso dunha determinada Igrexa. / Escrito presentado ó xuíz propoñendo o obxecto dunha controversia e apoio para os propios dereitos.

 

liberación, teoloxías da. Novas formas de reflexión teolóxica nacidas en América Latina nos anos posteriores ó Concilio Vaticano II. Interpretan a realidade de inxustiza social usando análises propias das ciencias humanas (socioloxía, antropoloxía cultural, historia...).

 

libros litúrxicos. Libros nos que se inclúen as fórmulas e as normas para a celebración da liturxia. Así, por exemplo, temos:

 antifonario, con antífonas, cantos;

 breviario, coa liturxia das horas;

 gradual, con versículos recitados antes do evanxeo;

 kyrial, libro de canto gregoriano para as partes invariables da misa;

 leccionario, epistolarios e evanxelarios coas lecturas bíblicas;

 misal, libro coas oracións, lecturas, ritos da misa para todo o ano;

 pontifical, libro que contén os ritos litúrxicos reservados ó bispo;

 procesionario, con oracións entoadas nas procesións;

 ritual, libro usado na celebración de sacramentos e sacramentais.

 

limpo de corazón. Persoa caritativa, casta e amante da verdade.

 

literatura relixiosa. Auto sacramental. Demostración dramática de verdades relixiosas por medio de personificacións alegóricas. Exemplo. Historia breve que na Idade Media servía para a predicación. Lenda. Biografía dun santo. Literatura mística. Milagre. Misterio. Representación escénica de episodios bíblicos. Moralidade. Teatro didáctico que exemplifica a moral.

 

liturxia. Conxunto celebracións coas que a comunidade eclesial dá culto a Deus. Liturxia das horas. Laudes.  Vésperas.  Completas.

 

locutorio. Habitación dun convento onde as monxas falan cos visitantes.

 

lume novo. Lume feito queimando na lareira toxo ou leña miúda, que se acende co tizón ou coas brasas do lume que se bendí o Sábado Santo no adro da igrexa. / Nalgúns lugares de Galicia tamén se chama lume novo á fogueira da véspera de San Xoán.

 

luneta. Peza de ouro, ou dourada, en que se encerra a sagrada hostia para ser exposta.

 

luz e tebras. A luz representa o positivo (Deus....) e as tebras o negativo (demo...). As velas e lámpadas teñen a súa importancia tanto no culto ordinario como en festas centradas na luz (Nadal, Pascua, Candeloria).